I. CUỘC ĐỜI

Nguyễn Trãi, hiệu Ức trai, quê ở Chi Ngại (Chí Linh, Hải Hưng) sau dời về Nhị khuê (Thường Tín, Hà Tây). Cha là Nguyễn Phi Khanh, một học trò nghèo, học giỏi, đỗ thái học sinh (tiến sĩ). Mẹ là Trần Thị Thái, con Trần Nguyên Đán, một quý tộc đơì Trần. Ông ngoại và cha đều là người có lòng yêu nước thương dân, thường bày tỏ tâm tình bằng những lời thơ tha thiết. Nguyễn Trãi cũng thừa hưởng tấm lòng vì dân vì nước ấy.

• 1400- Năm 20 tuổi, đỗ thái học sinh, và hai cha con cùng ra làm quan với nhà Hồ.
• 1407 giặc Minh cướp nước ta. Nguyễn Phi Khanh bị bắt đầy sang Trung Quốc. Nguyễn Trãi và một người em đi theo chăm sóc. Nghe lời cha khuyên ông trở về tìm đường cứu nước. Đây là thời gian ông đi sâu vào nông thôn, hiểu đựơc đời sống nhân dân, quý trọng việc lao động, yêu thương kẻ cấy cày, thấm thía sức mạnh của dân, và nhờ đó, ông nhận ra chân lý: muốn cứu nước phải dựa vào dân. Ông tìm theo Lê Lợi. Ông đã có đóng góp lớn vào những phương kế đuổi giặc,  về chính trị là: "dựa vào dân", "nhân nghĩa là yên dân trừ bạo"; về quân sự là: "lấy ít địch nhiều", "lấy yếu chống mạnh", "đánh bằng mưu, đánh bằng lòng".
• 1428 sạch bóng quân thù. Ông bị nghi oan và bị bắt giam, sau được tha.
• 1438-1440: Ông sống ở Côn Sơn.
• 1440: Vua Lê Thái Tông mời ông trở lại làm việc và giao cho nhiều công việc quan trọng. Ông đang hăng hái giúp vua thì xảy ra vụ nhà vua đi duyệt binh về, qua Trại Vải (Lệ Chi Viên, thuộc Hà Bắc) bị chết đột ngột. Lúc đó có Nguyễn Thị Lộ, người thiếp của Nguyễn Trãi hầu bên cạnh. Nhân cơ hội này bọn gian tà ở triều đình vu cho vợ chồng ông âm mưu giết vua, khép vào tội phải giết cả ba họ.
• Nỗi oan tầy trời đó, hơn 20 năm sau, 1464, Lê Thánh Tông mới giải toả, rồi cho sưu tầm lại thơ văn của ông và ca ngợi bằng một câu thơ nổi tiếng: Ức Trai lòng dạ sáng sao Khuê.

II. THƠ VĂN

Các tác phẩm chính:

• QUÂN TRUNG TỪ MỆNH
• BÌNH NGÔ ĐẠI CÁO
• ỨC TRAI THI TẬP
• QUỐC ÂM THI TẬP